Jakie kije i narty wybierają najlepsi biegacze narciarscy i czy płeć oraz poziom sportowy wpływają na te decyzje? W oparciu wyłącznie o wyniki badania przeprowadzonego wśród 123 uczestników norweskich mistrzostw w biegach narciarskich w 2020 roku (87 mężczyzn i 36 kobiet) pokazujemy jakiej długości kije i narty wybierają najczęściej zawodnicy wyczynowi.
Biegi narciarskie to wysiłek całego ciała, w którym moc generowana przez kończyny górne i dolne przenoszona jest na śnieg poprzez kije i narty. Postęp sportowy jest tu pochodną zarówno rozwoju zdolności zawodników, jak i udoskonalania sprzętu. W ostatnich latach – w ślad za twardszymi trasami, wzrostem znaczenia sprintów i profesjonalizacją biegów długodystansowych – coraz szerzej eksperymentowano z dłuższymi kijami w stylu klasycznym.
Jednocześnie, aby ograniczyć wyłączną jazdę bezkrokiem (double-pole) w klasyku, Międzynarodowa Federacja Narciarska (FIS) wprowadziła limit długości kijów do 83% wzrostu zawodnika mierzonego w butach (zasady FIS 2020). W łyżwie standardowe rekomendacje branżowe mówią o kijach około 20 cm krótszych od wzrostu, a przepisy FIS nie pozwalają przekroczyć długością kijów wzrostu zawodnika.
W odniesieniu do nart wskazówki dotyczące długości pozostają od końca lat osiemdziesiątych praktycznie niezmienne: typowo rekomenduje się narty łyżwowe o 10–15 cm dłuższe od wzrostu oraz narty klasyczne o 20–30 cm dłuższe, oczywiście przy zachowaniu parametrów związanych z wagą użytkownika. Mimo to systematycznych opisów faktycznych wyborów długości kijów i nart wśród elity dotąd brakowało.
Sprawdź ofertę popularnego sklepu z nartami biegowymi biegowkowy.pl.
-200,00 zł
O znaczeniu długości nart biegowych w świetle przepisów FIS i przy wykorzystaniu ich do rekreacji, turystyki i pisaliśmy w tekście Czy narty biegowe mogą być krótsze od narciarza?
Cel i pytania badawcze
Celem przywoływanego badania było udokumentowanie wyborów długości kijów i nart wśród czołowych zawodników i zawodniczek biegów narciarskich, osobno dla stylu klasycznego i łyżwowego, oraz zbadanie różnic międzypłciowych po normalizacji długości względem wzrostu.
Celem drugorzędnym było określenie, czy – w ramach każdej płci – relatywna długość kijów i nart wiąże się z poziomem sportowym mierzonym punktami FIS w dystansie i sprincie. Hipoteza autorów zakładała, że mężczyźni używają relatywnie dłuższych kijów niż kobiety, a kobiety – relatywnie dłuższych nart.
Metody i uczestnicy
W badaniu uczestniczyło 123 biegaczy narciarskich (87 mężczyzn i 36 kobiet) startujących w norweskich mistrzostwach biegach narciarskich w 2020 roku. Dołączenie do badania wymagało startu w obu technikach, wypełnienia ankiety oraz systematycznego prowadzenia dziennika treningowego.
Poziom sportowy w próbie był szeroki: od najlepszych z 0 punktów FIS do zawodników z około 400 punktami (przeczytaj więcej co to są FIS punkty). Średni wiek wynosił 22,8 ± 2,7 roku u mężczyzn i 24,1 ± 4,5 roku u kobiet; średni wzrost odpowiednio 1,83 ± 0,06 m i 1,68 ± 0,05 m; masa ciała 75,5 ± 6,3 kg i 59,9 ± 2,4 kg; roczny wolumen treningu 666,5 ± 146,7 godz. i 673,9 ± 146,2 godz. Maksymalny pobór tlenu wynosił 5,71 ± 0,5 L·min−1 u mężczyzn i 3,95 ± 0,5 L·min−1 u kobiet (odpowiednio 75,6 ± 4,7 i 65,8 ± 4,7 mL·min−1·kg−1).
Dane zebrano za pomocą internetowego kwestionariusza, w którym zawodnicy samodzielnie raportowali długości kijów i nart w obu stylach oraz podstawowe charakterystyki antropometryczne, fizjologiczne i treningowe.
Istotna kwestia pomiarowa: na zawodach długość kijów w klasyku kontroluje się jako odległość „od dołu grotu do najwyższego punktu mocowania pętli”, a wzrost mierzy się „w butach narciarskich”. Powoduje to stałą różnicę 3–4 cm między długością deklarowaną przez producenta a długością mierzoną w kontroli sędziowskiej – co wyjaśnia, dlaczego część zgłoszonych długości może pozornie przekraczać limit 83%, choć faktycznie go nie narusza. Normalizacji długości kijów i nart dokonywano względem wzrostu (w butach).
Wyniki: kije w stylu klasycznym
Relatywne długości kijów w klasyku wynosiły średnio 83,9 ± 0,9% wzrostu dla całej próby, a więc praktycznie przy regulaminowym limicie FIS. Mężczyźni używali kijów nieco dłuższych względem wzrostu niż kobiety (84,0 ± 0,9% vs 83,5 ± 0,9%; p = 0,005). Zależności między wzrostem a relatywną długością kijów nie stwierdzono. Wynik ten potwierdza obserwację, że na poziomie krajowej elity w Norwegii w klasyku maksymalizuje się długość kijów w granicach przepisów, co sprzyja efektywności jazdy bezkrokiem i ogólnie pracy ramionami w klasyku.
Wyniki: kije w stylu łyżwowym
W łyżwie relatywne długości kijów wynosiły 89,5 ± 1,1% wzrostu i nie różniły się istotnie między płciami. To wartości zbliżone do rekomendacji producentów kijów rzędu około 90% wzrostu. W ujęciu rozkładu większość zawodników mieściła się bardzo blisko tej rekomendacji. Odsetek używających kijów wyraźnie dłuższych (92–94% wzrostu) był znikomy. Zwracano uwagę, że w literaturze eksperymentalnej sygnalizowano potencjalne korzyści z dłuższych kijów w wybranych podtechnikach łyżwy, jednak w praktyce elita pozostaje blisko standardu branżowego.
Wyniki: długość nart względem wzrostu
Kobiety używały relatywnie dłuższych nart biegowych niż mężczyźni zarówno w łyżwie, jak i w klasyku. W łyżwie było to 108,0 ± 2,8% wzrostu u kobiet wobec 104,4 ± 3,0% u mężczyzn; w klasyku 117,2 ± 3,2% wobec 112,6 ± 3,3% (różnice istotne statystycznie). Stwierdzono bardzo wysoką do praktycznie doskonałej ujemną zależność między relatywną długością nart a wzrostem, co oznacza, że zawodnicy niżsi (w praktyce częściej kobiety) mają narty relatywnie dłuższe względem własnego wzrostu. Obserwacja ta współgra z wcześniejszymi doniesieniami, że nominalna strefa kontaktu narty u kobiet bywa relatywnie dłuższa.
Wyniki: związki z poziomem sportowym
W analizie całej próby nie stwierdzono istotnych zależności między relatywną długością kijów lub nart a wynikami sportowymi mierzoną punktacją FIS w sprincie czy dystansie. Pojawił się natomiast umiarkowany dodatni związek u kobiet między relatywną długością kijów a wynikami sprinterskimi zarówno w łyżwie, jak i w klasyku. Innymi słowy, w grupie kobiet lepsze sprinterki częściej używały kijów nieco dłuższych względem wzrostu. Zależności takich nie wykazano dla nart ani dla mężczyzn.
Dyskusja: co znaczą te wyniki dla praktyki
Z perspektywy doboru kijów w klasyku wniosek jest prosty: elita z obu płci w pełni wykorzystuje limit FIS, a mężczyźni, dla których udział jazdy bezkrokiem w programie startów jest zwykle większy, lokują się przeciętnie jeszcze bliżej sufitu dopuszczalnych długości niż kobiety.
W łyżwie dominują długości kijów bliskie 90% wzrostu, co pokrywa się z rekomendacjami producentów i odzwierciedla kompromis między dźwignią mechaniczną a rytmem pracy, szybkością przenoszenia kijów i oporem aerodynamicznym.
Relatywnie dłuższe narty u kobiet mogą wynikać z połączenia kilku czynników: mówi się, że dłuższa narta lepiej „niesie” dzięki większej strefie kontaktu (choć nie znamy badań, które by to potwierdzały), co bywa wykorzystywane. Dodatkowo przemysł produkuje mniej topowych par w najkrótszych długościach, więc wybór wśród „najlepszych” par bywa szerszy w długościach nieco większych niż typowe dla danej wysokości ciała.
U najwyższych mężczyzn ograniczeniem bywa sufit produkcyjny (typowe maksima: 190–195 cm w łyżwie i 207–210 cm w klasyku), co sprzyja używaniu „najdłuższych dostępnych”.
Warto podkreślić, że zależności z wynikami sportowymi są słabe lub ich brak, a jedyny umiarkowany związek dotyczy kijów u kobiet w sprincie. W praktyce oznacza to, że sama długość – zwłaszcza po normalizacji względem wzrostu – nie przesądza o szybkości. Dla kobiet w danych widać tendencję, że najlepsze sprinterki potrafią wykorzystać potencjał dłuższego kija w fazach silnej pracy ramion i tułowia, co jest spójne z trendem zwiększania dźwigni w zadaniach mocy krótkotrwałej. Brak podobnego efektu u mężczyzn może wynikać z już powszechnego „wysycenia” długości w okolicy limitu, przez co różnice między nimi są zbyt małe, by różnicować wyniki.
Ograniczenia badania
Wnioski należy odczytywać w świetle kilku ograniczeń wskazanych przez autorów. Po pierwsze, różnice definicji długości kijów między sposobem pomiaru na zawodach a długością katalogową ograniczają bezpośrednie porównania do rekomendacji producentów.
Po drugie, normalizacja względem wzrostu całkowitego może nie być optymalna biomechanicznie, bo nie uwzględnia różnic w wysokości barku i długości segmentów. Po trzecie, materiał dotyczy jednej populacji (uczestnicy norweskich mistrzostw), co sprzyja jednorodności techniczno-sprzętowej, ale ogranicza uogólnienia na inne kraje czy poziomy rozgrywek. Po czwarte, badanie ma charakter przekrojowy i ankietowy; nie testowano eksperymentalnie wpływu różnych długości nart na wynik sportowy, a korelacje – nawet jeśli istotne – nie dowodzą związku przyczynowego.
Wnioski
Elitarní biegacze narciarscy w klasyku stosują kije tak długie, jak pozwalają regulacje FIS, a mężczyźni lokują się przeciętnie nieco bliżej limitu niż kobiety. W łyżwie obie płcie używają kijów zbliżonych do zaleceń branżowych – około 90% wzrostu. Kobiety wybierają narty relatywnie dłuższe względem wzrostu niż mężczyźni w obu stylach.
Związki długości sprzętu z poziomem sportowym są słabe; jedynie u kobiet zaobserwowano umiarkowaną dodatnią korelację między relatywną długością kijów a wynikami w sprincie. Brak korelacji dla nart oraz blisko doskonały związek między wzrostem a relatywną długością nart wskazują, że wybór długości nart jest przede wszystkim funkcją wzrostu, a nie czynnikiem różnicującym wynik.
Interpretując te wnioski, należy pamiętać o różnicach definicji pomiarów oraz o ograniczeniach normalizacji względem wzrostu całkowitego. W praktyce – w granicach pokazanych danych – punktami odniesienia pozostają: w klasyku limit FIS, w łyżwie okolice 90% wzrostu, a w nartach staranne dopasowanie pary do sylwetki i stylu pracy, bardziej niż sama długość nominalna.
Pełne wyniki badania znajdziesz tu: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8100048/
Michał Rolski
Twórca i redaktor naczelny portali nabiegowkach.pl i nartorolki.pl. Aktywny zawodnik w biegach narciarskich i nartorolkowych w kategorii masters. Współtwórca pierwszego polskiego półprofesjonalnego teamu narciarskiego działającego i odnoszącego sukcesy w Polsce i zagranicą w latach 2014-2022. Pomysłodawca i organizator wielu biegów na nartach i nartorolkach w Polsce.
